Recensies

Maarten Hidkes – Inzicht in het micro-verleden

Het onderzoek naar de geschiedenis van het Kennemerbataljon (2-4 R.I.) en de bijbehorende
gestructureerde website zijn een heel mooi voorbeeld van het verlangen om inzicht te krijgen in
de Nederlands-Indische geschiedenis. Natuurlijk zijn er voldoende boeken en studies waarin de
grote geschiedenis helder uiteengezet staat. De politieke besluitvorming, de capaciteitstekorten
bij de legertop, de internationale politieke arena en de veiligheidssituatie in Zuidoost-Azië…, hoe
interessant het ook allemaal is, het geeft geen antwoord op vragen over de micro-geschiedenissen,
waarvan er meer dan 100.000 bestaan. Met welke beelden en ideeën stapten onze vaders
en opa’s op de boot naar Indonesië? Hoe reageerden zij op de nieuwe omstandigheden, op de
boodschappen van de legertop en de lokale veiligheidssituatie? Wat dachten zij, als ze ’s avonds
in hun brits lagen? De kleine geschiedenissen geven minstens zoveel inzicht in de jaren 1945-
1950 als de dikke boeken met voetnoten. Een ietwat wazige foto van ‘Rustende kamelen langs
het Suezkanaal’ vertelt meer over de innerlijke wereld van de jongen uit Noordwijkerhout dan
1000 voetnoten.
Op de website staan de geschiedenissen met alle aspecten haarfijn geschetst: de gebeurtenissen
destijds (vaak per dag), de verwerking, de veelvuldigheid van de ervaringen, de spanning soms
tussen veteranen van het beamen dan wel ontkennen van het nut en noodzaak van een taak
voor Nederland in Indië. En ook de intense binding tussen de jongens die in die jaren gegroeid is.
De research voor mijn boek ‘Thuis gelooft niemand mij’ is evenals het project van 2-4 R.I.
opgebouwd uit meerdere bronnen: archiefstukken, foto’s en interviews. Dat betekent veel werk,
waarbij in de eerste fase het weinige materiaal sterk is versnipperd en het gevoel van inzicht
ontbreekt. Maar, door consequent dóór te gaan met verzamelen, en ook door alles vast te
leggen, ontstaat langzaam een scherper beeld. Naar aanleiding van mijn boek heb ik zeer veel
(>100) persoonlijke emails gehad waarin steeds de ervaring werd verwoord: ‘Hadden we maar
aan vader of opa wat vragen gesteld! Er waren her en der wel enkele foto’s, een paar brieven en
wat verhalen, maar ja, we hebben het nooit op een rijtje gezet.’ Spijt en onmacht klinkt erin
door.
De aanpak van jullie project is vooral geweest om dóór te gaan met ordenen en vastleggen.
Je moet daar de tijd voor hebben én voor nemen. Ook hebben jullie tussen de regels van brieven
en dagboeken doorgelezen, en zo ontstaat er een beeld van hoe het -ongeveer- in elkaar zat.
Er zijn vele waarheden ten aanzien van wat ‘we’ daar in Indonesië hebben beleefd, gedaan,
wat we hebben gezien en wat we niet konden of wilden zien.
Jullie aanpak lijkt me zeer geschikt voor het verkrijgen van inzicht: niet eerst een oordeel vellen,
maar verzamelen, naast elkaar zetten, vergelijken, combineren, zodat de lezer zelf kan analyseren
en kan beschouwen. Oordelen kan altijd nog.
Diepere inzichten, waarheidsvinding en geschiedschrijving komen voort uit projecten zoals dat van 2-4 R.I.

Maarten Hidskes
Auteur van het boek: Thuis gelooft niemand mij – Zuid-Celebes 1946-1947.
Atlas Contact, 2016.

Maarten Hidkes

—————————————————————————————————————————————————–

Ronald Nijboer

De bronnen die ik voor mijn boek heb gebruikt waren uiteenlopend.
Van de dagboeken en brieven van mijn eigen grootvader tot de archieven en veel wetenschappelijke
literatuur. Maar ik had in mijn onderzoek nooit gekund zonder de ervaringen van veteranen.
De rijke documentatie van het Kennemerbataljon was hierbij van bijzonder grote waarde.
Via beheerder Martin de Graaf kreeg ik plotseling toegang tot vele dagboeken uit de periode 1946-1948
op West-Java. Met behulp van die dagboeken kon ik de acties waarbij mijn opa betrokken was
geweest nog beter reconstrueren. Mijn opa, hoewel geen onderdeel van het Kennemerbataljon,
had in sommige gevallen namelijk deelgenomen aan dezelfde acties.
Ook kwam ik via Martin de Graaf in contact met veteranen die graag wilden vertellen over hun belevenissen.
Zonder dit soort verhalen had ik mij nooit zo kunnen inleven in die zware periode.
Al met al is de website over de geschiedenis van het Kennemerbataljon een opvallend rijke
verzameling voor een ieder die zich wil verdiepen in de persoonlijke verhalen van de soldaten van destijds.

Ronald Nijboer
Auteur van het boek: Tabé Java, tabé Indië – de koloniale oorlog van mijn opa

HarperCollins, augustus 2017

Ronald Nijboer

—————————————————————————————————————————————————–

Fred Hoek – Rijper oorlogsvrijwilligers

Ieder jaar worden bij de Dodenherdenking in De Rijp twee personen herdacht die ter plaatse door
Duits vuur zijn omgekomen. Begin 2017 schreef ik voor het kwartaalblad De Kroniek een artikel
over vergeten oorlogsslachtoffers die elders waren omgekomen, vooral in Nederlands-Indië.
Zij werden nooit genoemd of geëerd. In het artikel had ik ook de oorlogsvrijwilligers Daan Hoek
en Meindert Timmer betrokken die in de Oost waren omgekomen.

Daaropvolgend kwam ik in contact met Martin de Graaf en de site over het Kennemerbataljon
2-4 R.I. die hij met naamgenoot Rob onderhoudt.
Er openbaarde zich een informatiebron die mij tot dusver onbekend was.
Jammer, want het trok mijn artikel uit elkaar.
Ik moest een vervolg schrijven omdat ik de omgekomen streekgenoot Jan Alles anders tekort deed.
Bovendien bleek de “Rijper” Cor Groot (de enige plaatsgenoot die het er levend afbracht)
een prachtig en boeiend dagboek te hebben nagelaten.
Uit zijn- en andere dagboeken konden veel details worden gehaald om het verhaal uiteindelijk
begin 2018 compleet te maken, zij het als tweede aflevering.

Het verdient aanbeveling om de site breed uit te zetten, zodat auteurs uit deze groeiende bron kunnen putten.
Het zal de verhalen in ieder geval exacter en volledig maken, maar ook onontdekte informatie
en beelden naar boven halen die anders voor de buitenwereld verborgen zouden blijven.

de Kroniek – Uit jaargang 34 nr. 1 maart 2017 – Artikel : Beroerd geboren – beroerd gestorven
de Kroniek – Uit jaargang 35 nr. 1 februari 2018 – Artikel : Oorlogsvrijwilligers (OVW -ers)

Fred Hoek
Archivaris, bestuurslid en auteur van de Oudheidkundige Vereniging Het Schermereiland

www.hetschermereiland.nl